Koncesja na przystosowanie istniejącej A4
Koncesja dotyczyła przystosowania istniejącego odcinka A4 Katowice–Kraków o długości 60,9 km do wymogów autostrady płatnej oraz jego późniejszej eksploatacji.
30 lat
15 marca 1997 → 15 marca 2027
Okres koncesji. Przekazanie GDDKiA zapowiedziano na północ po jej ostatnim dniu.
Przetarg rozpoczął się w 1995 roku
- Przetarg ogłoszono 19 czerwca 1995 r.
- Celem było przystosowanie istniejącego odcinka 60,9 km A4 Katowice–Kraków do wymogów autostrady płatnej oraz jego eksploatacja.
- Dokumenty do etapu prekwalifikacji złożyły trzy podmioty:• GTM Entrepose• Autostrada Konsorcjum Drogowo-Mostowe S.A.• Stalexport S.A.
- Komisja przetargowa zakwalifikowała do II etapu wyłącznie Stalexport S.A.
- Koncesję Stalexport otrzymał 15 marca 1997 r., a umowę koncesyjną podpisano 19 września 1997 r.
3 zgłoszenia
1 oferent
w II etapie
30 lat
koncesji
Pobieranie opłat na obu placach rozpoczęto 3 kwietnia 2000 r. — ponad dwa lata po udzieleniu koncesji.
Jak ustalano wysokość opłat?
- koncesjonariusz miał prawo ustalać wysokość opłat w granicach przewidzianych umową,
- raport nr 95/2020 opisuje coroczne ustalanie stawek maksymalnych m.in. z uwzględnieniem inflacji i wzrostu PKB,
- odpowiedź ministra z 2007 r. opisuje obowiązek uzgadniania zmian opłat z GDDKiA zgodnie z warunkami umowy.
Cenę ustalał koncesjonariusz
w granicach przewidzianych umową
Poufność umowy i informacja z 2020 roku
W odpowiedzi z 12 marca 2012 r. ministerstwo wskazało, że strony ograniczyły dostęp do umowy i aneksów, uznając je za informacje poufne.
Ministerstwo wyjaśniło, że Aneksowi nr 6 nie nadano klauzuli z ustawy o ochronie informacji niejawnych. Poufność ustalona przez strony była odrębną podstawą ograniczenia dostępu.
- według tej odpowiedzi Sąd Okręgowy w Warszawie w wyroku z 29 grudnia 2011 r. (V Ca 1960/11), w sprawie gminy Jaworzno, uznał gospodarczą wartość informacji za uzasadnienie poufności,
- 30 grudnia 2020 r. Stalexport Autostrady poinformował, że Minister Infrastruktury zgodził się na uchylenie klauzuli poufności z umowy koncesyjnej.
Przez lata
Umowa chroniona klauzulą poufności
30.12.2020
Zgoda na uchylenie klauzuli poufności
Raport nr 95/2020 przedstawia wybrane postanowienia umowy. Nie jest pełnym tekstem umowy ani potwierdzeniem opublikowania wszystkich jej załączników.
Jak opisano drogi konkurencyjne?
Aneks nr 5 do umowy koncesyjnej zawierał definicję „konkurencyjnej drogi równoległej”.
Według odpowiedzi ministra z 30 września 2007 r. chodziło o istniejące lub planowane drogi krajowe, także przebudowywane i remontowane, których dowolny fragment leży lub będzie leżał w obrębie 30 km od dowolnego fragmentu koncesyjnej A4.
Minister wskazał, że roszczenie odszkodowawcze wymagałoby wykazania przez SAM spadku przychodów z opłat wynikającego z budowy lub modernizacji drogi konkurencyjnej. Samo otwarcie takiej drogi nie wystarczało.
Odpowiedź rządowa wyraźnie stwierdzała, że postanowienia umowy nie zakazywały budowy ani modernizacji dróg konkurencyjnych. Powyżej opisano treść odpowiedzi z 2007 r.
Odpowiedź na interpelację nr 9533 — opłaty i drogi konkurencyjnePełna opłata mimo dużych remontów
2007
Duże prace remontowe powodują znaczne utrudnienia w ruchu. W szczytowym momencie robót, według informacji UOKiK, ruch na około jednej trzeciej odcinka między placami poboru opłat prowadzony był dwukierunkowo jedną jezdnią.
25.04.2008
W decyzji RKT-09/2008 Prezes UOKiK stwierdził, że Stalexport Autostrada Małopolska nadużył pozycji dominującej, pobierając nieuczciwe ceny w postaci pełnej opłaty w czasie, gdy istotne remonty znacząco obniżały standard przejazdu.
1 300 000złkary nałożonej przez UOKiK31.05.2011
Sąd Apelacyjny podzielił stanowisko UOKiK. Wcześniej, w maju 2010 r., uczynił to Sąd Ochrony Konkurencji i Konsumentów.
13.07.2012
Sąd Najwyższy oddalił skargę kasacyjną spółki.
Decyzja UOKiK została utrzymana.
31 mln zł nadpłaty
W komunikacie z 9 września 2010 r. NIK stwierdziła, że GDDKiA dopuściła do nadpłacenia koncesjonariuszowi A4 około 31 mln zł w okresie od maja 2007 r. do lutego 2009 r., ponieważ model finansowy służący do obliczania zwrotów był nieaktualny.
Były to rekompensaty za przejazdy pojazdów z winietami, zwolnionych z opłat na bramkach. NIK oceniała działania administracji i rozliczenia z koncesjonariuszem.
- • kwota została ostatecznie zwrócona,
- • według NIK zwrot nastąpił w ratach od lutego do października 2009 r.,
- • NIK krytykowała, że zwrot nastąpił bez odsetek za okres, w którym środki były wykorzystywane.
nadpłaconych środków według NIK
zwrócone — ale bez odsetek
Źródło: Najwyższa Izba KontroliPrzeniesienie koncesji i zmiany umowy
28 lipca 2004 r. koncesję przeniesiono ze Stalexport S.A. na Stalexport Autostrada Małopolska S.A. W 2005 r. podpisano Aneks nr 5. Aneks nr 6 z 3 stycznia 2012 r. przekazał GDDKiA obowiązki dotyczące eksploatacji węzła Murckowska w zamian za ustaloną płatność SAM na rzecz Skarbu Państwa.
Umowa 1997
dokument bazowy
Koncesja 2004
przeniesienie na SAM
Aneks nr 5 — 2005
zmiana umowy
Aneks nr 6 — 2012
węzeł Murckowska
Ostatni dzień koncesji: 15 marca 2027
15.03.2027
- Według informacji MI i GDDKiA z 1 lipca 2026 r. przejęcie zarządzania nastąpi o północy z 15 na 16 marca 2027 r.
- Zapowiedziano koniec opłat dla samochodów osobowych o DMC do 3,5 t i motocykli oraz pobór opłat od pojazdów ciężkich w systemie e-TOLL.
- Są to oficjalne informacje o przyszłym przejęciu odcinka, a nie opis już dokonanej zmiany.
OŚ CZASU
Koncesja A4 w dziesięciu datach
Kliknij rok, aby przejść do odpowiedniej sekcji.
1995
Przetarg
Ogłoszenie przetargu na przystosowanie i eksploatację płatnego odcinka A4.
1997
Koncesja i umowa
Koncesja od 15 marca 1997; umowa podpisana 19 września 1997 r.
2004
Przeniesienie praw i obowiązków
28 lipca koncesja została przeniesiona ze Stalexport S.A. na SAM S.A.
2005
Aneks nr 5
Zmiany umowy koncesyjnej; odpowiedzi rządowe opisują także zapisy o drogach konkurencyjnych.
2007
Duże remonty i pełne opłaty
Prace remontowe znacząco utrudniają ruch przy zachowaniu pełnej stawki.
2008
Decyzja UOKiK — 1,3 mln zł kary
Prezes UOKiK stwierdza nadużycie pozycji dominującej i nakłada karę.
2011
Sąd Apelacyjny
Sąd Apelacyjny utrzymuje decyzję w mocy.
2012
Sąd Najwyższy
Sąd Najwyższy oddala skargę kasacyjną spółki.
2020
Zgoda na uchylenie poufności
30 grudnia spółka poinformowała o zgodzie ministra i opisała wybrane postanowienia umowy.
2027
Koniec koncesji
Ostatni dzień koncesji: 15 marca 2027. Przekazanie GDDKiA zapowiedziano na północ z 15 na 16 marca.
Źródła
Weryfikacja: 9 września 2026 r. Każdy odnośnik prowadzi do konkretnej publikacji lub dokumentu. Przy źródłach wskazano fragmenty wykorzystane w tekście.
Oficjalny cennik
Stalexport Autostrada Małopolska S.A.
Opłaty i sposoby wnoszenia opłat — cennik
stawki od 1.04.2026 r.
Zakres: Tabela kategorii i przypis: 18 zł na każdym z dwóch placów dla kategorii 1, z wyłączeniem motocykli. 36 zł, 72 zł i średnia cena za kilometr to obliczenia własne.
Koncesja i jej zakończenie
Ministerstwo Infrastruktury i GDDKiA / Sejm RP
Komisja Infrastruktury nr 251 — zapis posiedzenia o przejęciu A4
1.07.2026 r.
Zakres: Wypowiedzi Stanisława Bukowca (MI) i Daniela Kosińskiego (GDDKiA): koniec koncesji w nocy z 15 na 16 marca, przejęcie o 00:00 i zapowiedziane zasady opłat.
Przetarg i historia koncesji
Minister transportu i gospodarki morskiej / Sejm RP
Odpowiedź na interpelację nr 5668 — program budowy autostrad
26.02.2001 r., III kadencja
Zakres: Część „Autostrada A-4”: przetarg z 1995 r., zgłoszenia i kwalifikacja do II etapu, koncesja, umowa oraz rozpoczęcie poboru opłat.
Stalexport Autostrada Małopolska S.A.
Krótka historia SAM S.A.
Zakres: Powstanie spółki w 1998 r., przeniesienie koncesji 28.07.2004 r. i Aneks nr 5 w 2005 r.
Poufność i zmiany umowy
Ministerstwo Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej / Sejm RP
Odpowiedź na zapytanie nr 550 — poufność i Aneks nr 6
12.03.2012 r., VII kadencja
Zakres: Punkt 1: poufność i omówienie wyroku V Ca 1960/11. Punkt 2: Aneks nr 6 z 3.01.2012 r., dotyczący węzła Murckowska.
Stalexport Autostrady S.A.
Raport nr 95/2020 — informacje o umowie koncesyjnej
30.12.2020 r.
Zakres: Wstęp: zgoda ministra na uchylenie poufności. Punkt 2: maksymalne stawki. Punkt 3: okres koncesji. Raport opisuje wybrane postanowienia umowy.
Drogi konkurencyjne i opłaty
Minister transportu / Sejm RP
Odpowiedź na interpelację nr 9533 — opłaty i drogi konkurencyjne
30.09.2007 r., V kadencja
Zakres: Odpowiedź na drugie pytanie: drogi krajowe w obrębie 30 km, brak zakazu ich budowy i modernizacji oraz wymóg wykazania spadku przychodów przez SAM. Część pierwsza opisuje uzgadnianie zmian opłat.
UOKiK
UOKiK
Decyzja RKT-09/2008 — pełne opłaty podczas remontów (PDF)
25.04.2008 r.
Zakres: Rozstrzygnięcie: nadużycie pozycji dominującej, nakaz zaniechania praktyki i kara 1 300 000 zł. Załącznik do komunikatu UOKiK z 13.07.2012 r.
UOKiK
Wyrok Sądu Najwyższego — Autostrada A4
13.07.2012 r.
Zakres: Komunikat o remontach z 2007 r., orzeczeniach SOKiK w 2010 r. i Sądu Apelacyjnego w 2011 r. oraz oddaleniu skargi kasacyjnej i utrzymaniu kary przez SN w 2012 r.
NIK
Najwyższa Izba Kontroli
NIK o autostradach — część „Autostrada A4”
9.09.2010 r.
Zakres: Rekompensaty za pojazdy z winietami: nadpłata w okresie 1.05.2007–28.02.2009, zwrot w ratach w 2009 r. i brak odsetek według NIK.
O źródłach
Serwis jest niezależnym projektem informacyjnym. Opisane wydarzenia opierają się na publicznie dostępnych materiałach instytucji państwowych, komunikatach o orzeczeniach i dokumentach parlamentarnych oraz informacjach publikowanych przez koncesjonariusza.
Oceny NIK i stanowiska ministerstw przypisano ich autorom. Informację o wyroku w sprawie Jaworzna podano za odpowiedzią ministerstwa, a przebieg postępowania dotyczącego opłat — za komunikatem UOKiK. Dane nie aktualizują się automatycznie.